De eerste scène van de eerste aflevering van Mad Men opent met Don Draper aan een bar. Hij bestudeert zijn ober. Hij denkt aan iets.
«Old Fashioned, please.»
Een bestelling die geen detail is, zoals niets in die buitengewone serie een detail is.
De Old Fashioned is de eenvoudigste cocktail die bestaat: suiker, bitters, whiskey, ijs, een sinaasappelschil. Vier ingrediënten, vijf als je het nauw neemt en het water meetelt. De eerste schriftelijke verwijzing naar het woord "cocktail" in 1806 definieert het als "een krachtige concoction van sterkedrank, bitters, water en suiker." Tweehonderdtwintig jaar later is het recept bijna hetzelfde. In een wereld waar elke bar zijn eigen gerookte, gekruide of met gebeeldhouwd ijs-variant aanbiedt, weerstaat de Old Fashioned met volmaakte onbeweeglijkheid. Nomen omen, zou men zeggen.
Een drink, een personage, een overlapping
Mad Men werd uitgezonden van 2007 tot 2015, zeven seizoenen, tweeënnegentig afleveringen, Madison Avenue in de jaren zestig. Het is de serie die het cynisme van de Amerikaanse reclamewereld beter vertelde dan enig academisch essay, en dat deed via een man wiens verleden een leugen is die steen voor steen is opgebouwd. Don Draper bestaat niet: Dick Whitman bestaat, een man die de identiteit heeft gestolen van een in de oorlog gevallen kameraad om iemand anders te worden. Iemand met meer stijl, meer macht, meer toekomst. (Kleine spoiler, maar de serie eindigde tien jaar geleden en dit detail zal het u niet bederven.)
De Old Fashioned is in deze context niet zomaar een rekwisiet. Het is de drink van een man die de voorkeur geeft aan dingen zoals ze waren, of althans zoals hij ze zich voorstelt. Het is de drink van iemand die zijn identiteit bouwt op een geïdealiseerde versie van het verleden en die verdedigt tegen alles wat dreigt hem te ontrafelen.
In het derde seizoen, aflevering "My Old Kentucky Home", klimt Don Draper over een lege bar en maakt twee Old Fashioneds. Suikerklontjes, Angostura, maraskinokersen, een sinaasappelwig, rye whiskey geroerd met ijs in een apart mengglas en dan in de glazen gegoten. Dit is de scène die bartenders over de hele wereld deed twisten over de "juiste manier" om een Old Fashioned te maken. Maar de scène is geen mixologie-les maar eerder een verführingsscène.
Amerikaans whiskey, Amerikaanse droom
Whiskey is het meest Amerikaanse destillaat dat bestaat. Het komt van graan, van maïs, van de frontier. In Mad Men wordt het iets meer: het is het symbolische bloed van het kapitalisme, het levenssap van de Amerikaanse droom. Het wordt gedronken op kantoor, bij zakenlunches, om te vieren en te troosten, om deals te bezegelen en ze te vergeten. In de wereld van Sterling Cooper markeert drinken een machtsdynamiek: wie schenkt en wie ontvangt, wie het glas van de eerste tot de vijfde ronde met dezelfde kalmte vasthoudt en wie al bij de tweede scheuren verraadt.
De Old Fashioned is Don Drapers drink omdat het van alle drinks degene is die het minst verbergt. Geen vruchtensappen, geen zoete likeuren, niets om de klap te verzachten. De whiskey komt volledig door. Alleen een man die zijn zekerheid op solide fundamenten heeft gebouwd, of die er tenminste zo uit wil zien, bestelt een Old Fashioned in het openbaar zonder aarzelen.
Door hem te drinken viert en bedriegt Don Draper zichzelf tegelijk: hij viert een identiteit die hij heeft geconstrueerd, hij overtuigt zichzelf ervan dat die constructie echt is. De drink is zoet en bitter, precies zoals de fictie die hem bevat.
De geschiedenis van de Old Fashioned (en het glas)
De Old Fashioned ontleent zijn naam aan het glas waarin hij wordt geserveerd, niet andersom. De cocktail ontstond in de tweede helft van de negentiende eeuw als reactie op de proliferatie van steeds uitgebreidere varianten van de basis whiskey cocktail: likeuren, curaçao, absint. Op een gegeven moment begonnen klanten de drink "op de ouderwetse manier" te bestellen, en de naam bleef hangen.
Het eerste gedocumenteerde recept op naam dateert uit 1888, in Chicago. Maar het concept circuleerde al minstens een decennium daarvoor. De mythe van de Pendennis Club in Louisville als uitvindingsplaats, vaak aangehaald, werd door de geschiedenis weersproken: de Chicago Daily Tribune discussieerde al in 1880 over "old fashioned cocktails", een jaar voordat de club zelfs opende.
De Drooglegging richtte hier ook schade aan: bij de schaarste aan kwaliteitswhiskey begonnen recepten gemuddeld fruit, maraskinokersen, sinaasappel, zelfs sodawater toe te voegen om slechte smaken te maskeren. De versie die Don Draper in de serie maakt is die van na de Drooglegging, met fruit, trouw aan het tijdperk waarin het verhaal zich afspeelt. De versie die hedendaagse cocktailbars serveren neigt ernaar essentiëler te zijn: suiker of siroop, Angostura, whiskey, sinaasappelschil. Geen gemuddeld fruit, geen soda. Het debat onder bartenders is nooit echt gesloten.
Mad Men, de comeback, de ranglijst
In 2007, toen Mad Men voor het eerst werd uitgezonden, bevond de Old Fashioned zich in een soort limbo. Niet vergeten, maar ook niet bepaald in het middelpunt van de aandacht. Mad Men bracht de Old Fashioned terug in omloop met een kracht die weinig reclamecampagnes hadden kunnen evenaren, wat zijn eigen ironie heeft gezien waar de serie over gaat.
De close-up van Don Draper die de cocktail drinkt werd een van de meest gerepliceerde memes op internet. Drinks International verklaarde de Old Fashioned vanaf 2014 zes jaar op rij tot de meest bestelde klassieke cocktail ter wereld. In 2015 noemde Kentucky het de officiële cocktail van de staat.
Een personage dat niet bestaat heeft het oudste drankje van het Amerikaanse repertoire nieuw leven ingeblazen. Er is iets volkomen coherent in dit alles, voor degenen die de serie tot het einde hebben bekeken.
Hoe maak je een Old Fashioned
Het huidige IBA-recept vereist de volgende ingrediënten:
45 ml bourbon of rye whiskey, een suikerklontje, een paar druppels Angostura bitters, een paar druppels water.
Bereiding: stamp de suiker met de bitters en het water in het glas, voeg ijs toe, giet de whiskey erbij, roer voorzichtig. Sinaasappelzeste over het glas uitdrukken, optioneel een cocktailkers.
Bourbon of rye: buiten standpunten in, bourbon is zoeter en ronder, rye is droger en pittiger. De scène uit "My Old Kentucky Home" speelt zich af in Kentucky en Don gebruikt rye, een merkwaardige keuze die door alle commentatoren van de serie is opgemerkt. Waarschijnlijk was dat wat hij bij de hand had. Of waarschijnlijk zijn de details in Mad Men nooit helemaal onschuldig.
Het glas: laag, zwaar, het rocks glass. Het heet ook Old Fashioned glass. Alles klopt.