«Als ik het in woorden kon zeggen, zou er geen reden zijn om te schilderen».
Met deze zin worden de bezoekers van Edward Hopper: New York en verder verwelkomd in Palazzo Blu in Pisa.
Een korte, eenvoudige zin die op zijn manier een klein manifest van Hoppers werk is geworden. Hij vat in een paar woorden samen wat je voelt voor een van zijn schilderijen, en vooral wat je overkomt als je dat gevoel in woorden probeert te vatten.
Laten we beginnen met een concreet gegeven dat laat zien hoe zeldzaam het is om in Italië en in Europa een tentoonstelling over de Amerikaanse schilder te vinden.
Je moet terug naar 2020 voor een monografische tentoonstelling over Hoppers landschappen, in Bazel, en zelfs naar 2016 voor een in Italië, in Rome.
Iets wat te vergelijken is met Edward Hopper: New York en verder vind je pas in 2009, toen Milaan en Rome de eerste overzichtstentoonstelling in Italië aan hem wijdden, met meer dan 160 werken.
Het spreekt vanzelf dat dit duidelijk maakt hoe bijzonder het is om in Italië te kunnen genieten van een tentoonstelling met meer dan 150 werken van Hopper, bovendien op een sfeervolle locatie als Palazzo Blu, een museum dat bijna door de Amerikaanse schilder zelf lijkt getekend.
Onderweg zul je waarschijnlijk niet je favoriete werken van Edward Hopper vinden, of die je al kent. Door de zalen dwalen op zoek naar iets wat er niet is, past volkomen bij de sfeer van Hoppers schilderijen.
Edward Hopper en het Whitney Museum of American Art
Voor deze tentoonstelling, en niet alleen daarvoor, moeten we Gertrude Vanderbilt Whitney hartelijk danken, een beeldhouwster en filantroop die vanaf het begin van de twintigste eeuw werken van vernieuwende Amerikaanse kunstenaars begon te kopen en aan het publiek te tonen, kunstenaars die moeite hadden door te breken.
Het Metropolitan Museum of Art weigerde zelfs de schenking van de werken die zij in haar Whitney Studio Club had verzameld, en dus besloot Gertrude een eigen instelling op te richten die de kunst en de kunstenaars van de Verenigde Staten zou verdedigen. Het Whitney Museum of American Art ontstond zo in 1930, al rijk aan werken van Hopper.
Na Hoppers dood in 1967, en die van zijn vrouw Jo een jaar later, werd hun kunstnalatenschap van bijna drieduizend stukken, vooral schilderijen en tekeningen, nagelaten aan het Whitney.
Van New York naar Parijs
De route begint onvermijdelijk in de stad waar Edward Hopper werd geboren en die de achtergrond vormt van een groot deel van zijn schilderijen: New York. Van de New York School of Art en de lessen van Robert Henri behield hij altijd de neiging om de Amerikaanse werkelijkheid rauw en onopgesmukt te schilderen, met voorrang voor expressieve oorspronkelijkheid boven technische meesterschap. In New York werkte Hopper ook als illustrator en commercieel grafisch ontwerper, werk dat hij verfoeide maar waarmee hij een tijd zijn brood verdiende. Die ervaring bleek ook nuttig om de psychologie en de verhalende spanning van zijn onderwerpen met een paar gebaren en uitdrukkingen in beeld te brengen.
Tussen 1906 en 1907 maakt Hopper kennis met twee verschillende kanten van Parijs, dat hij de mooiste stad ter wereld noemt. Eerst de donkere, regenachtige kant, daarna het schilderen in de open lucht en de invloed van het impressionisme.
Hopper gaat voorbij de Parijse landschappen en begint de mensen te schilderen die hij in de stad ontmoet, waardoor ze iets van archetypen krijgen.
Het meesterwerk dat deze ervaring samenvat is Soir bleu (1914), een schilderij dat aanvankelijk heel koel werd ontvangen en jarenlang, tot zijn dood, verborgen bleef in het huis van de schilder.
Het New York van Edward Hopper
Hoppers New York is niet het New York van de collectieve verbeelding, vol menigten en een bruisende, overweldigende energie. Zijn New York is dat van eenzame figuren, verzonken in of overmand door hun eigen gedachten, van mensen die een fysieke ruimte delen en verder niets. Geen beweging, geen interactie. Diepe melancholie, maar geen droefheid.
Hopper opent onze ogen voor een filmbeeld dat iets vertelt, zonder te zeggen wat er gebeurd is of wat er zou kunnen gebeuren: dat is aan ons.
New England en Cape Cod
Ook al bleef New York altijd centraal in het werk van Edward Hopper, de zomers in New England en op Cape Cod gaven de schilder een decor dat lijkt gemaakt om in zijn doeken te belanden. Eenzame huizen, kliffen, door de wind geteisterde duinen, kleine wegen, de vuurtoren van de streek. Beelden die zich perfect lenen om teruggebracht te worden tot essentiële vormen, ingebed tussen licht en schaduw van tastbare dichtheid.
Beelden die in de tijd zweven en het oog boeien met hun magnetische majesteit.
Jo
De band tussen Edward en zijn vrouw Josephine is een van de minst bekende details uit Hoppers leven en een van de meest fascinerende. Ze volgden samen de schilderles van Robert Henri aan de New York School of Art en leerden elkaar in 1914 kennen. In 1923 verloofden ze zich en een jaar later trouwden ze.
Jo werkte gedurende het hele huwelijk als figuratief kunstenares naast Edward en was zijn enige model, naast het uiterst zorgvuldig beheren van zijn archief en de schetsboeken met pen- en inkttekeningen.