Vrij aan het begin van The Big Lebowski zien we Jeffrey in de supermarkt. Hij pakt een pak room, opent het, ruikt eraan en zet het terug. Daarna neemt hij een ander pak en betaalt het met een cheque van negenenzestig cent. Het is 1991, het is Los Angeles, en eigenlijk zit alles er al in: de loomheid, het alledaagse, de White Russian als de enige echte urgentie van de dag.
Joel en Ethan Coen leggen hun personage nooit uit. Ze laten hem gewoon een cocktail maken, en dat is genoeg. In de loop van de film maakt Jeffrey er minstens negen, met het gemak van iemand die zich al lang niet meer afvraagt of het wel het juiste moment is om te drinken. Soms gebruikt hij verse room, soms poederroom, en dat vindt hij ook prima. De volgorde van de ingrediënten verandert bijna elke keer, maar dat maakt niets uit: van buitenaf bekeken is de White Russian het enige stabiele element in een verhaal dat geen seconde stilstaat.
Brussel, niet Moskou
De White Russian komt niet uit Rusland. Hij komt uit België. In 1949 bedacht bartender Gustave Tops in de bar van Hotel Metropole in Brussel twee cocktails op basis van wodka en koffielikeur ter ere van Perle Mesta, de Amerikaanse ambassadeur in Luxemburg. De ene was donker en zonder room, de Black Russian. De andere was wit dankzij de room. De namen kwamen simpelweg voort uit de kleur en de wodka. Tegen de achtergrond van de Koude Oorlog moet het behoorlijk ironisch hebben gevoeld om een cocktail “Russisch” te noemen terwijl die aan een Amerikaanse diplomaat werd geserveerd.
De eerste geschreven vermeldingen verschenen zestien jaar later, in 1965, in een advertentie in de Boston Globe voor Coffee Southern. Die koffielikeur zocht naar gelegenheden om gedronken te worden en vond die volop in de discotheken, waar de White Russian de jaren zeventig doorkruiste. Daarna verdween hij bijna twintig jaar, totdat een man in een badjas in 1998 alles veranderde.
De film die een cocktail redde
The Big Lebowski verscheen op een vreemd moment. De film werd lauw ontvangen, beschouwd als een minder werk binnen de filmografie van de Coens, en veranderde daarna langzaam in iets heel anders. Vandaag geldt hij als een van de meest duurzame cultfilms uit de moderne cinema, door Empire uitgeroepen tot de drieënveertigste beste film aller tijden en geselecteerd voor bewaring door de Amerikaanse Library of Congress. In 2009 publiceerde Indiana University een bundel academische essays over de film, en ergens tussen die teksten dook bijna vanzelfsprekend ook het recept van de White Russian op.
De Coens schreven de eerste veertig pagina’s in één ruk en wachtten daarna op nieuwe inspiratie. Het resultaat is een detectiveverhaal in Los Angeles dat verwijst naar Chandler en Altman maar zich voortbeweegt volgens de logica van een droom: Duitse nihilisten, pornomagnaten, conceptuele kunstenaars, Vietnamveteranen geobsedeerd door de regels van bowlen. En midden in dat alles een luie man in een kamerjas die zichzelf een cocktail maakt.
Jeff Bridges veranderde The Dude in een soort onbedoelde filosoof die alle urgenties van de wereld afwijst met dezelfde rustige kalmte waarmee hij zijn glas weer op de bar zet. De cast om hem heen is onvergetelijk: John Goodman, Steve Buscemi, Julianne Moore, John Turturro, Philip Seymour Hoffman. Maar het is Bridges die alles bij elkaar houdt. Tussen zulke acteurs is dat geen kleine prestatie.
Drie ingrediënten, geen haast
De White Russian is in zijn opbouw bijna elementair. Vijf centiliter wodka, twee centiliter koffielikeur, twee centiliter verse room, ijs in een laag tumblerglas. Eerst gaat de wodka erin, daarna de Kahlúa en vervolgens de licht opgeklopte room, die voorzichtig over het ijs of over de achterkant van een barlepel wordt gegoten. Niet roeren. De lagen moeten zichtbaar blijven, wit boven zwart, room boven alcohol in een trage omhelzing. Dingen mogen nooit worden gehaast.
Kahlúa is de klassieke keuze, met tonen van vanille en suiker die de scherpte van de koffie verzachten. Wie iets ruigers wil, gebruikt Caffè Borghetti. Wie niets in huis heeft, kan improviseren met espresso, rum en een lepel honing, en ontdekken dat het beter werkt dan verwacht. Met de room moet respectvol worden omgegaan: niet te vloeibaar, niet te stijf geklopt, koud genoeg om bovenop te blijven drijven zonder in het glas te verdwijnen.
Het is een cocktail voor na het eten, zoet en omhullend, met een stevig alcoholpercentage dat schuilgaat onder de zachtheid van de room. Juist omdat hij onschuldig lijkt, drink je er gemakkelijk te veel van. Ook daarin lijkt hij op zijn filmische bedenker.
The Dude abides
Er bestaat daadwerkelijk een kerk die gewijd is aan de levensfilosofie van Jeffrey Lebowski. Ze heet Church of the Latter Day Dude, heeft geen religieuze binding en draait om één eenvoudig principe: het leven is kort en ingewikkeld, niemand weet echt wat ermee te doen, dus stop met je zorgen maken en blijf trouw aan jezelf en aan anderen. Dudeïsme, zoals het wordt genoemd, is misschien wel de meest genereuze interpretatie van de film. Maar helemaal ongelijk heeft die niet.
De White Russian is het vloeibare symbool van die filosofie. Niet omdat het een revolutionaire cocktail zou zijn, maar juist omdat hij dat nooit probeert te zijn. Drie ingrediënten, een laag glas, ijs. Geen garnering, geen opzichtig vakmanschap, geen haast. Een drankje dat niets hoeft te bewijzen en misschien juist daarom zo lang meegaat.